HỘI ĐỒNG CHÍNH SÁCH KH&CN QUỐC GIA - Hội đồng Chính sách Khoa học và Công nghệ Quốc gia đến thăm và làm việc với tỉnh Bình Định

Thực trạng về chính sách KHCN của tỉnh:

Theo báo cáo của tỉnh: Trong khoảng 5 năm gần đây (2006-2010) tỉnh có nhiều hoạt động phát triển nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Cụ thể là thực hiện chính sách hỗ trợ nhân lực có trình độ cao cho 439 đối tượng tốt nghiệp tiến sĩ, thạc sĩ, chuyên khoa, đại học loại khá, giỏi về tỉnh công tác, với số tiền gần 4,5 tỷ đồng. Trong giai đoạn này cũng có gần 100 đề tài, dự án nghiên cứu ứng dụng KHCN, với kinh phí gần 30 tỷ đồng, được thực hiện. Tính ra trung bình khoảng 6 tỷ đồng/năm giành cho nghiên cứu ứng dụng KHCN. Nhiều nhất là giành cho lĩnh vực nông – lâm - ngư nghiệp; y tế. Đây là các lĩnh vực có nhu cầu nghiên cứu, ứng dụng cao.

Tuy vậy - cũng theo báo cáo: năng lực nghiên cứu ứng dụng KHCN của các đơn vị còn hạn chế, tạo ra công trình mang tính đột phá còn ít. “Xã hội hóa hoạt động nghiên cứu ứng dụng KH&CN còn yếu”. Một số địa phương, cơ sở sản xuất kinh doanh còn trông chờ ỉ lại nhà nước. “Thiếu đội ngũ chuyên gia đầu ngành, kỹ sư công nghệ và công nhân lành nghề”. Thiếu cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ nghiên cứu... Công tác nhân rộng kết quả nghiên cứu còn bất cập.

Trong báo cáo cũng đánh giá chung về trình độ công nghệ của doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh. Theo báo cáo, nếu tính theo chỉ số hiện trạng công nghệ (gồm chỉ số về kỹ thuật (T), con người (H), thông tin (I), tổ chức (O), hệ số đóng góp của công nghệ (TCC), thì nhóm ngành có chỉ số TCC thấp nhất là cơ khí (0,5383). Còn nhìn chung các ngành thì TCC của Bình Định là ở mức trung bình (0,5937).

Trong 10 năm qua tỉnh cũng có nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ. Hỗ trợ 20 doanh nghiệp nghiên cứu phát triển công nghệ, với kinh phí trên 72 tỷ đồng; cho 3 doanh nghiệp vay vốn ưu đãi lãi suất thấp của Quỹ Phát triển KHCN để đầu tư đổi mới công nghệ với số tiền 5 tỷ đồng. Ngoài ra còn hỗ trợ kinh phí, chuyên môn cho 27 doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế- ISO, cho doanh nghiệp đạt danh hiệu Hàng Việt Nam chất lượng cao; cấp bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp cho sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hóa...

Tuy vậy trong việc hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ (CN) còn nhiều bất cập. Doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về chính sách, cơ chế khuyến khích, ngại bộc lộ nhu cầu đổi mới CN. “Thủ tục hành chính và quy trình xét duyệt hỗ trợ còn phức tạp, khiến doanh nghiệp lớn thì không quan tâm, doanh nghiệp vừa và nhỏ thì không đủ năng lực triển khai”.

Ông Hồ Quốc Dũng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định: Lâu nay đề tài nghiên cứu ở tỉnh manh mún, mỗi ngành một ít. Chưa có đề tài giá trị cao mang tính đột phá để tỉnh đầu tư đúng mức, góp phần thúc đẩy nền kinh tế tỉnh phát triển. Năng lực đội ngũ cán bộ KHKT có hạn. Nếu so ra, mạnh nhất là lĩnh vực nông nghiệp còn công nghiệp, thương mại dịch vụ còn yếu. Việc xã hội hóa KHCN doanh nghiệp chưa mặn mà. Tỉnh chưa có điều kiện nghiên cứu về kinh tế biển. Chính sách đãi ngộ cán bộ KHKT còn bất cập. Có đề tài đem lại kết quả hay nhưng không ứng dụng được.

Vấn đề đặt ra là tạo khác biệt cho Bình Định, để tỉnh có cơ hội phát triển. Việc này nhờ các nhà khoa học giúp tỉnh.

Bà Trần Thị Thu Hà - Giám đốc Sở KH&CN: Thực hiện chính sách tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp khoa học của Sở theo Nghị định 115 của Chính phủ gặp khó khăn. Một số đơn vị chưa thực hiện được. Theo Nghị định 80 thì chưa có doanh nghiệp nào đăng ký hoạt động KHCN. Theo Nghị định 119, ưu đãi về mặt bằng, vốn, thuế... nhưng cũng chưa có doanh nghiệp đăng ký. Theo Thông tư 05 mỗi huyện có một biên chế chuyên trách về KHCN nhưng thực tế chỉ có cán bộ kiêm nhiệm. Đề tài nghiên cứu KH khó triển khai. Cần có cơ chế về việc này.

Bình Định cần xác định thế mạnh:

GS.TSKH Nguyễn Ngọc Trân, chuyên gia cao cấp của Hội đồng: Bình Định là cửa ngõ của các nước ASEAN, có cảng Quy Nhơn lớn thứ 3 của cả nước (sau HCM và Hải Phòng). Có 2 trường đại học, không những đào tạo cho khu vực, còn đào tạo cho Lào, Campuchia. Đây là điều kiện cơ bản để phát triển. Tuy vậy cần phát triển một cách bền vững. Giữ rừng đầu nguồn Vĩnh Sơn và rẻo rừng ven sông Kôn. Nếu mất rừng, lũ dữ sẽ xảy ra, hệ thống hồ đập giữ nước sẽ bị cạn kiệt, khả năng tích nước sẽ bị giảm, hệ sinh thái đầm Thị Nại sẽ bị mất cân bằng. Giữ rừng ven biển cũng rất quan trọng, để tránh xâm thực của biển, hạn chế ảnh hưởng nước biển dâng.

GS. TSKH Hồ Sĩ Thoảng: Bình Định xa thành phố lớn, khó thu hút nhân lực trình độ cao. Thu hút nhân lực phải gắn phát triển kinh tế và đào tạo, gắn kết trường đại học với địa phương. Thu hút nhân tài phải đồng bộ, địa phương tham gia đề tài nghiên cứu, chương trình của nhà nước. Muốn trung ương xây dựng đề tài gắn địa phương, thì địa phương phải đề xuất. Khi có đề tài giá trị, sẽ thu hút nhân lực giỏi về tỉnh tham gia nghiên cứu. Tạo được gắn bó liên hệ giữa đội ngũ các nhà khoa học TW, địa phương và ngành.

Cũng như nhiều tỉnh khác, ở Bình Định doanh nghiệp cũng thờ ơ với KHCN, ngại thủ tục hành chính khi tham gia làm đề tài.

GS-TS Dương Thị Bình Minh: Tỉnh nên xác định thế mạnh của mình là gì? Ngành nghề nào là mạnh, để đầu tư có trọng điểm, phát huy thế mạnh của mình.

PGS-TS Đặng Mậu Chiến: Tỉnh xác định chiến lược nào mạnh. Tôi nghe nói tỉnh ta có khoáng sản. Như vậy chiến lược về khoáng sản là gì? Ta phải cẩn trọng. Nhiều nước, họ mua về (khoáng sản - PV) chôn dưới đất để lại cho con cháu. Tỉnh chưa có doanh nghiệp lớn. Quy Nhơn xưa nay đã nổi tiếng, có cảng, có đường mà chưa thu hút được đầu tư. Còn thu hút nhân lực có trình độ cao thì tỉnh nào cũng có. Tỉnh thiếu lao động lành nghề là khó cho phát triển công nghiệp.

TS Nguyễn Quân - Thứ trưởng Bộ KH&CN đề nghị tỉnh tập trung ưu tiên cho doanh nghiệp trong việc tham gia nghiên cứu ứng dụng KHCN, “Xác định doanh nghiệp là trọng tâm, mới đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất”. Cứ ưu đãi người có bằng tiến sĩ, thạc sĩ... mà không quan tâm đến kết quả, công trình nghiên cứu của họ là đã có bao nhiêu đề tài ứng dụng vào thực tế, làm lợi cho xã hội cho phát triển,... thì sẽ chạy theo thành tích. Nên chú trọng ưu đãi theo kết quả, công trình nghiên cứu.

Trên đây là những vấn đề hóc búa đặt ra để Bình Định có hướng đầu tư nghiên cứu. Còn vấn đề căn bản là từ thực tế Bình Định và các tỉnh khác, Hội đồng chính sách KHCN Quốc gia sẽ đúc kết, tham mưu cho Chính phủ điều chỉnh, đề ra các chủ trương, chính sách về KHCN phù hợp với tình hình phát triển hiện nay